Turkusowe zarządzanie brzmi dla wielu jak utopia. Firma bez szefa? Pracownicy podejmujący decyzje samodzielnie? Brak tradycyjnej hierarchii, raportów, kar i premii? Dla części menedżerów brzmi to jak chaos, ale dla coraz większej grupy przedsiębiorców – jak przyszłość. Turkusowe organizacje nie powstały w opozycji do logiki, lecz z potrzeby dopasowania się do rzeczywistości, która wymaga elastyczności, zaufania i wewnętrznej motywacji.
Warto przyjrzeć się, co naprawdę oznacza turkus w zarządzaniu i jak różni się od tradycyjnych modeli.
Turkus jako kolejny etap rozwoju organizacji
Model turkusowego zarządzania został spopularyzowany przez Frederica Laloux w książce Pracować inaczej. Autor opisał ewolucję organizacji na przestrzeni wieków, przypisując im kolory: czerwony (władza i siła), bursztynowy (struktura i hierarchia), pomarańczowy (efektywność i cele), zielony (wartości i współpraca) aż po turkusowy – najbardziej dojrzały i autonomiczny.
W turkusowej firmie nie ma sztywnych struktur. Pracownicy nie czekają na polecenia – sami podejmują inicjatywę. Organizacja nie opiera się na kontrolowaniu, lecz na zaufaniu i odpowiedzialności. Nadrzędną wartością jest sens – nie tylko sens istnienia firmy, ale i sens pracy każdego człowieka.
Samozarządzanie zamiast hierarchii
W tradycyjnej firmie decyzje podejmują menedżerowie. Pracownicy wykonują zadania zgodnie z instrukcjami. W turkusie ta zależność znika. Struktura organizacyjna jest płaska, a odpowiedzialność rozproszona.
Zamiast przełożonych są role i zespoły. Każdy może zgłosić pomysł, rozpocząć projekt, zmienić coś w procesie – pod warunkiem że skonsultuje to z osobami, których ta decyzja dotyczy. Nie ma potrzeby zatwierdzania działań przez „górę”, bo jej nie ma.
Brzmi ryzykownie? Nie, jeśli pracownicy rozumieją cel istnienia firmy i mają narzędzia do wspólnego podejmowania decyzji. W dobrze funkcjonującym turkusie samozarządzanie nie oznacza chaosu, lecz większą odpowiedzialność i skuteczność.
Całość człowieka w pracy
Turkusowe organizacje traktują człowieka jako całość – z emocjami, potrzebami, talentami i ograniczeniami. Nie oczekują „profesjonalnej maski”, ale autentyczności. Nie trzeba udawać, że wszystko jest w porządku, gdy nie jest. Można mówić wprost o trudnościach, potrzebach, wartościach.
Taka otwartość przekłada się na większe zaangażowanie. Ludzie nie pracują dlatego, że muszą. Pracują, bo widzą sens i czują się współtwórcami. Wzajemny szacunek i szczerość budują atmosferę, w której można rozwijać się bez lęku.
Celu nie wyznacza zarząd
W turkusowej firmie misja nie jest hasłem na stronie internetowej, tylko żywą orientacją działania. Organizacja istnieje po coś. Ludzie przychodzą, bo chcą być częścią tej misji. Nawet jeśli nie ma jednego lidera, kierunek jest jasny.
Celem nie jest maksymalizacja zysku. Zysk ma być efektem dobrze wykonanej pracy – a nie celem samym w sobie. Taka zmiana perspektywy sprawia, że decyzje podejmuje się inaczej: z myślą o długofalowych skutkach, społecznej odpowiedzialności i uczciwości wobec klientów, partnerów i samego siebie.
Kiedy turkus się sprawdza?
Turkusowe zarządzanie nie pasuje do każdej firmy. Wymaga dojrzałych ludzi, którzy potrafią brać odpowiedzialność, komunikować się otwarcie i współpracować bez narzucania władzy. Nie każda branża, nie każdy zespół i nie każdy moment w historii firmy sprzyjają przejściu na taki model.
Ale tam, gdzie te warunki są spełnione – rezultaty bywają zaskakujące. Zespoły działają sprawniej, pracownicy są bardziej zaangażowani, a rotacja maleje. Klienci wyczuwają autentyczność i spójność działań. Zyski nie znikają – często rosną, chociaż nie są głównym motywem.
Turkusowe zarządzanie to podejście oparte na zaufaniu, sensie i wspólnej odpowiedzialności. Nie jest metodą dla każdego i nie daje gwarancji szybkich efektów. Wymaga dojrzałości, odwagi i zmiany myślenia o roli firmy w życiu ludzi.
Ale dla tych, którzy chcą tworzyć środowisko pracy oparte na szacunku i współtworzeniu – turkus może być realną alternatywą. Nie jako rewolucja, ale jako świadomy wybór – krok po kroku, z ludźmi, którzy naprawdę chcą działać razem.